Kako su se razvijala sela uz reku, u njima su se prvi stanovnici bavili ribarstvom i stočarenjem. Njihov život se odvijao u zemunicama i ribarskim kolibama. Tek kasnije, nikle su i prve kućice, izgrađene od posavske hrastovine, koje je bilo u izobilju.
Prvu belešku o zemunicama u Sremu, nalazimo u putopisu Bartolomeja Kašića 1612. — 1614. godine. On je, preko Save, iz Srbije, prešao u Srem i kako opisuje, prispeo do ,,podzemnih stanova". Kad se približio, ugledao je dim. U te stanove se silazilo stepenicama kojima se dolazilo do ognjišta u kome je gorela vatra, a okolo je bio banak. Tu su spavala deca, roditelji, gosti. Na krovu su bile uske rupe. Pod zemljom su gradili ostave za hranu. Francuz Hikle je, 1658. godine, u prolazu kroz Srem, zabeležio kako su u jednom selu ,,od straha od Turaka imali kuće pod zemljom i to vrlo raštrkane. Na službu Božiju su ih pozivali udaranjem drvenog čekića u dasku." Jedna komisija 1699. godine istražuje za potrebe austrijskog dvora uslove stanovanja i posle toga izjavljuje: ,,Oni (tj. Srbi) nigde ne zidaju, nego borave u kolibama i zemunicama, kako bi se odmah, kad zatreba, na drugo mesto preselili. Kućice su im prvo bile od pletera, oblepljene blatom, a pokrivene trskom ili senom, najvećim delom iskopane pod zemljom." Ruvarac, svojim istraživanjima potvrđuje da su, još 1732. godine, u Kraljevcima i Stejanovcima crkve bile pod zemljom, pokrivene trskom. U drugoj polovini 18. veka, naročito ulaskom u Vojnu granicu, naselja dobijaju, poseban status, privilegije i obaveze. Ovakav položaj omogućava da se brže stvaraju uslovi za bolje stanovanje, podižu kuće od tvrdog materijala i uređuju dvorišta. U selima se grade javne zgrade, kao što su crkva i opština. Stambene zgrade poprimaju novi, tzv. vojvođanski stil gradnje, koji, sa izuzetkom, ostaje do današnjih dana. Sve do pre 50 godina u selima se moglo naići na kuće opletene i oblepljene blatom, na jedan broj kuća od naboja i kuća pokrivenih trskom i slamom. Takve kuće datiraju od početka 20. veka. Period posle prvog svetskog rata karakteriše povećanu gradnju kuća od tvrdog materijala, cigle i čerpića, pokrivene crepom. Prema jačanju imovnog stanja, obogaćivala se arhitektura sela.
Kuće u selima su gradili stari majstori, dunđeri i cimermani. Oni su gradili interesantan stil kuće s doksatom, kuće na svodove i izrezbarenim direcima i zabatima, te kuće s velikim i širokim odžacima.
U selima je bilo još ovakvih izvanrednih građevina. Zagrebačke arhitekte Janko Holjac i Martin Pilar su 1885. godine, snimili ove kuće jer su uočili njihovu vrednost. Svoj rad su objavili u albumu Hrvatskog društva inženjera i arhitekata u Zagrebu, 1905. godine. Ovim je Evropi prikazan izvanredan vojvođanski stil gradnje kuća. Evropa se ovom divila. U 1930. godini snimanje starih zgrada vojvođanskog stila, nastavlja student arhitekture Jovan Krunić, sestrić progarske učiteljice Zorks Jakovljević. S pravom je uočio vrednost ove arhitekture. Snimio je kuću porodice Aćimović i zabat domaćina Velisavljević iz Progara.
U ,,Pregledu arhitekture" vesniku Društva arhitekata Srbije, u broju 2 od oktobra 1954. godine, Jovan Krunić, već poznati arhitekta, objavljuje svoju studiju ove narodne arhitekture jugoistočnog Srema pod naslovom: ,,Stara kuća Srema". Ukazuje da ovaj tip stambene kuće sa izrezbarenim tremom, zabatom i tavanicama, predstavlja najadekvatniju i zanatski najsavršeniju varijantu vojvođanske kuće. Ovakvu kitnjastu dekorativnost srećemo i na kapijama, sobnim vratima, a često i na kotobanjama i ambarima. Na našu sreću, arhitekta Jovan Krunić fotografiše kuće i doprinosi da se njihov izgled sačuva od zaborava.
Time je 19. i 20. vek dao pečat izgledu tih kuća. Kuće su prizemne, tipske, dužom ili preko, s dve sobe, kuhinjom, doksatom, vajatom, štalom. U dvorištu ambar, kotobanja, obori i svinjci, guvno i voćnjak. Kuhinje odžaklije, na sredini ognjište, lanac krupnih i ogorelih veriga za kotlove i gvozdenjake, na policama i o zidovima bakarne tepsije, zemljani lonci, činije, tanjiri, drvene kutlače i kašike. Sada toga više nema. Levo iz kuhinje su vodila vrata za prednju nameštenu sobu ,,ekstrajnicu", a desno u zadnju, obično veću sobu koja je služila za ručavanje, sedenje i spavanje. U ovoj sobi je i velika zidana furuna (peć) s bankom, koja se ložila iz kuhinje. Na banku furune se, preko dana, sedelo i grejala leđa. Noću su na banku stariji spavali, pokriveni opaklijom. Uz peć su postavljene dugačke daske na sočicama i u siromašnim kućama dugo vremena su zamenjivale krevet. Na sredini sobe postavljen je sto na razvlačelje za 12 osoba, a sa svake strane stola po jedna dugačka klupa na preklapanje. Uz prozor je klupica za vodu, za vratima čiviluk. U pročelju stola ikona s kandilom koje se pali o velikim crkvenim praznicima i slavi domaćina. Za ikonom bosiljkača. U prednjoj sobi su vašarski — kupovni kreveti, s devojačkom mli ,,mladinom" spremom, te sto sa četiri stolice, uveličane slike, šlingovane i vezene zavese na prozorima. U novije vreme, kod imućnijih domaćina — tučana furuna. Soba čista. Ako je zemljani pod, podmazan je i zastrt krparama, ako je patosan daskama, zastrt je ćilimom. Kreveti do gredice nabijeni su jastucima i jorganima, pokriveni šarenim ponjavicama. Sto je zastrt belim izvezenim stoljnjakom. U jednom uglu okačena, da se vide šare, od vune tkana torba iz devojačkog miraza. Ovde spavaju samo retki gosti.
Doksati počišćeni i dobro pomazani svežom žutom glinom ili kravljom balegom. Pragovi oprani i oribani. Na doksatu saksije sa cvećem. Pred kućom u dvorištu baštica, ograđena drvenim letvicama. To je carstvo devojačkih snova i čežnji u iščekivanju prosaca i svatova. Pred kućom na šoru dudovi, a u dvorištu orasi, kruške i jabuke. Malo dalje od kapije, u dvorištu, bunar s đermom, ili na valjak, na kojem je ugrađen drveni točak s isluženih domaćinovih kola. I dalje u dvorištu je guvno sa slamom, kukuruzovinom i plastom sena, bašta i voćnjak s ispustom na ledine. Danas se, po uzoru na druga sela bliže gradu, ubrzano menja način gradnje kuća. Kuće se grade na jedan ili više spratova, s podrumom i garažom ispod kuće. Polako nestaje tipični vojvođanski stil gradnje kuća što nagriza stari izgled vojvođanskog sela. S ovim dolazi i do promena u načinu življenja na selu.
Vrh strane
